Hoe mensen getild worden en wat u ertegen kunt doen

Hoe mensen getild worden en wat u ertegen kunt doen

Wiens geld geeft u het gemakkelijkst uit: uw eigen geld of andermans geld?

Als bestuurslid van een rechtspersoon (stichting, vereniging, onderneming, ...) heeft u vaak wel zeggenschap over waar het geld van die rechtspersoon heen gaat. Dat geld is niet van u maar van de organisatie. Het is dus andermans geld.

Niet iedereen kan van andermans geld afblijven. In dit blog vindt u al een paar verhalen over penningmeesters die geld van hun organisatie stalen.

.

Wat is er gebeurd?

Dit verhaal gaat over een iets andere werkwijze: iemand die 1,2 of 1,8 miljoen Euro aftapte van de stichting waar hij enig bestuurslid en directeur van was, de goededoelenstichting HASA. De man in kwestie is Erik Staal, ooit directeur van Vestia.

Eerst even de regeltjes:

  1. Een stichting is een rechtspersoon die met een vermogen een doel nastreeft.
  2. Een stichting heeft een bestuur.
  3. De stichting mag geen geld uitkeren aan bestuursleden.
  4. Soms zit er slechts 1 persoon in het bestuur.
  5. Die eenzame bestuurder benoemt zichzelf soms tot directeur en is daarmee personeelslid van de stichting.
  6. Personeelsleden hebben recht op loon of salaris.
  7. Vervolgens besluit het bestuur / de bestuurder / hij om de directeur / zichzelf een riant salaris toe te kennen.

Zo gaat het vaak genoeg. Tot zover is er niets onwettigs gebeurd. Het personeelslid betaalt zichzelf in opdracht van het bestuur een salaris uit.

De heer Staal had blijkbaar meer geld nodig. In elk geval deed hij alsof hij zijn huis in Zuid-Afrika aan de stichting verkocht. Hij kreeg echt geld maar de stichting kreeg vervalste papieren en geen huis. Dit is duidelijk een onrechtmatige daad: valsheid in geschrifte. Dit is alleen vanuit Nederland lastig te ontdekken.

Verder betaalde hij met geld van de stichting nog allerlei privé-aankopen. Dit is graaien uit de kas. In principe zal een accountant dit bij zijn controle opmerken en hij zal geen goedkeuring geven aan het jaarverslag.

Er was echter geen accountantscontrole...

Een rechtschapen directeur doet zoiets niet. In een verstandig opgezette stichting is er een scheiding tussen uitvoerders en toezichthouders, bijvoorbeeld tussen directeur en bestuur, of anders tussen directeur-bestuurder en raad van toezicht. Deze scheiding van verantwoordelijkheden maakt dat er enig toezicht is op wat de directeur (of directeur-bestuurder) doet. Interne controle noemt men dit.

Een rechtschapen bestuur of raad van toezicht laat het niet bij interne controle; het (die) zorgt dat er een externe controle wordt gedaan. Hij schakelt een accountant in. Ja, dat kost wat geld.

En dan is de cirkel rond: als de directeur weet dat er een interne controle is door het bestuur of de raad van toezicht, en het bestuur of de raad van toezicht weet dat er een externe controle is, dan zorgt hij wel dat er op zijn werk niets is aan te merken. Hij controleert zijn werk zelf even voor hij het aan de interne controleurs aanbiedt. Dat noemt men zelfcontrole.

Dus als het om grote bedragen gaat, altijd doen:

  1. zelfcontrole
  2. interne controle
  3. externe controle.

Vraag: Waarom zou het bestuur of de raad van toezicht een externe controle laten doen? Ze hebben de directeur toch al gecontroleerd?

Antwoord: Zij laten een accountant naar de verantwoording kijken om derden het vertrouwen te geven dat hun geen rad voor ogen wordt gedraaid.

.

Hoe kon het zo gebeuren?

Naar mijn idee is het een pyramide op zijn kop:

Onderin, in de punt, zit Erik Staal die de stichting HASA waar hij directeur-bestuurder van is, oplicht en besteelt.

Daarboven, in de middelste laag, zitten de beslissers van de donateurs, woningbouwcorporaties en gemeenten. Hij heeft, gedekt door een comité van aanbeveling, deze organisaties, dat wil zeggen: hun beslissers, verleid tot het doen van grote donaties.Vestia schoof HASA 3,6 miljoen Euro toe. OK, dat ging bij Vestia gemakkelijk want daar was hij zelf directeur-bestuurder. Maar Aedes schokte 1,1 miljoen Euro. En zo waren er nog wat. Allemaal beslissers die vielen voor een idealistisch verhaal: de bouw van sociale woningen in East London, een stad in Zuid-Afrika. Indachtig het gezegde "Doe wel en zie niet om" was er geen enkel toezicht op het presteren van HASA, noch op de financiële verantwoording.

Helemaal bovenin de omgekeerde pyramide zitten de toezichthouders van de donateur-organisaties: van woningbouwstichtingen de raad van toezicht en van gemeenten de gemeenteraad. Ook hier was men doof en blind. "Ach ja, zo'n miljoentje... Dat valt toch in het niet bij de andere bedragen waar wij onze goedkeuring aan geven? Nee, daar kunnen we geen aandacht aan besteden." Je hoort het een gemeenteraadslid denken.

Ik pikte ooit een Amerikaans aforisme op: "It's immoral to let suckers keep their money." Ik weet niet hoe het u vergaat, maar als het niet om andermans geld ging zou ik het ermee eens kunnen zijn.

Voor de duidelijkheid: de suckers zijn hier de leden van het comité van aanbeveling die zich voor Staals kar lieten spannen, de beslissers van de donerende organisaties (behalve Staal zelf) en de toezichthouders ervan.

Heeft dan iedereen zitten slapen?

Nou nee, dat ook weer niet. De feiten deden zich voor in de periode 2007-2013 en werden na de ontbinding van Vestia overgedragen aan het ministerie van Binnenlandse zaken, dat toen over woningbouw ging. Het was niet in hun belang er snel werk van te maken, vandaar dat het tot 2017 heeft geduurd voor er een strafzaak tegen Staal is begonnen. Die duurt nu langzamerhand drie jaar.

.

Hoe had het gemoeten?

Hoe het had moeten gaan, zodat Erik Staal nu niet voor der rechter staat? Ik trek vijf lessen.

De leden van HASA's comité van aanbeveling hadden Erik Staal en HASA pas mogen aanbevelen nadat zij zich ervan hadden vergewist dat het een bona fide stichting was.

1. Laat u niet blindelings voor andermans karretje spannen.

Met een nieuwe stichting is dat lastig want die heeft nog geen inkomen en geen activiteiten. Maar je kunt wel nagaan of er integere mensen in het bestuur of in een raad van toezicht zitten. En dan niet allemaal baantjesjagers en statuszoekers, maar mensen die écht toezicht houden.

2. Verzeker u ervan dat de toezichthouders rechte ruggen hebben.

Dit bestuur of deze raad van toezicht had de geldstromen en de activiteiten van de stichting moeten bewaken en controleren. Daarmee was de kans dat Staal HASA zou bestelen al veel kleiner. Het bedrog rond zijn villa in Johannesburg is wat lastiger te achterhalen, maar de noodzaak om deze villa van hem over te nemen zou goed onderbouwd moeten zijn.

3. Verzeker u ervan dat er voldoend intensief intern toezicht is.

Dan zijn er de donateurs. Hun beslissers gaven geld van hun organisatie aan HASA, en niet zo'n klein beetje. Namens hun organisatie hebben zij er recht op te weten of dit geld goed is besteed. Om manipulatie van de gegevens te voorkomen dient deze verantwoording door een accountant gecontroleerd te zijn.

4. Verlang een jaarverslag dat door een accountant is onderzocht.

Dan zijn er de toezichthouders van de donateurs. Hun taak is, te bevorderen dat het geld van hún organisatie goed wordt besteed. Dit is af te leiden uit het eigen jaarverslag. Zij mogen verwachten dat hun bestuurders niet op basis van een goed gevoel tonnen uitgeven aan activiteiten die weinig tot niets met de opdracht van hun organisatie te maken hebben. Schoenmaker, houd je bij je leest.

5. Wees extra kritisch op uitgaven aan branchevreemde activiteiten.

.

Samengevat in drie gezegden

De grote lijnen onder deze lessen zijn te vatten in drie gezegden:

  1. Voorkomen is beter dan genezen
  2. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald
  3. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Deze site gebruikt cookies om webshopdiensten en uw gebruikerservaring te verbeteren.

Zie meer: Privacy (Klik op button > Accepteer om dit scherm niet meer te laten verschijnen)